تا از پله‌های طیاره بیاییم پائین، سردی هوا می‌خورد توی صورت‌مان. عین آن سرماها که قبلِ باریدن برف می‌آیند. و تا بارمان را بدهند و از فرودگاه بزنیم بیرون و اسنپ بگیریم و برسیم پونک به آدرس منزل شهید، گلوله‌های سفیدِ برف چنان بی‌امان باریده‌اند که رد چرخ ماشین‌ها روی آسفالت سیاه خیابان معلوم باشد.
دم در که پیاده شدیم، تا بار سه پایه و دوربین و تشکیلات را از صندوق عقب برداریم، یک لایه نازک از برف نشسته روی سر و صورت‌مان و هاتف می‌گوید حیف است این برف را بی‌عکس برگزار کنیم و رامین پشت بندش در می‌آید که «کار دنیا برعکس شده، این برف باید خوی می‌بارید و از خوی رد شده و بارَش را زمین نگذاشته تا برسد این‌جا و تهران را سفید کند.» راست هم می‌گوید. خوشحال از دیدار برف، با دست و کولِ پر، ایستادیم به گرفتنِ سلفیِ گروه تولید مستند، دم در منزل شهید میرولی رفیعی‌راد. و بعد؛ زنگ در را زدیم.
تا قبل از این‌که همسر شهید در را که باز کند و پا بگذاریم داخل خانه، از شهید فقط اسمش را می‌دانستیم و این‌که زاده‌ی خوی است و دست روزگار به طرزی که هنوز برای‌مان معلوم نبود او را کشانیده تا تهران و بعد از هزار چرخ که دنیا می‌خورد و سرنشینانش را می‌چرخاند، چرخِ فلک، او را برده تا دستگاه قضائی و یک‌روز صبح علی‌الطلوع چهل تن شده‌اند که همراه شیخ فضل‌الله محلاتی نماینده امام در سپاه، سوار طیاره بروند سرکشی جبهه جنوب بعد از فتح فاو و نگو پرواز و سرنشین‌هایش را یک شیر ناپاک خورده‌ای لو داده و سربندش میگ بعثی‌ها رهگیری‌شان کرده و خواسته که در فرودگاه بصره به اسارت فرود بیایند و آن چهل تن، آزادمردتر از آن بودند که تن به اسارت بدهند و شهادت روی رود اروند را برگزیده‌اند.
البته، ماجرای آن سفر ما به تهران، برمی‌گشت به جلسه‌ای که دو هفته قبل در دفتر رئیس دادگستری خوی برگزار شد و موضوع، بزرگداشت ۶ شهید دستگاه قضائی استان در خوی طرح شد و گفتیم «چون دو از شش تای این شهدا خوئی‌اند و یادواره در خوی است، باید دست پر ظاهر شویم و چون برای شهید ولی حاجی‌قلیزاده مستندات داریم و برای شهید میرولی رفیعی‌راد چیزی دست‌مان نیست، برویم پیِ گردآوری مستندات» و بعدش که آبی از کسی برای تا تهران رفتن گرم نشد، مع‌الرفقا بلیط گرفتیم و هماهنگ کردیم با خانواده شهید که برای روز بزرگداشت دست‌خالی نباشیم. و حالا رسیده بودیم به روز و جائی‌که مقدر بود از شهید بشنویم.
همسر شهید، حاج خانم اقتباس در را که به روی‌مان باز کرد، خانه‌اش چنان با سلیقه و مرتب بود که حیفم آمد بارِ هزار جا خورده‌مان را وسط زندگیش پهن کنیم. لدی‌الورود خواستم که روفرشی‌ای چیزی بیاورند و بچه‌ها و بارِ روی کول و دست‌شان را یک لنگ پا نگه داشتم که حاج خانم پارچه‌ای بیاورد که رویش بارانداز کنیم و او فارسی را طوری روان حرف می‌زد که دو به شک می‌پرسم شما با مرحوم اقتباس که همشهری ما بودند نسبتی دارید و از پشت عینک مطالعه‌اش بُراق می‌شود توی چشمم و جوابش یک تکه دیگر از زندگی شهید را برایم کامل می‌کند: همسر شهید، دختر مرحوم حاج جعفر اقتباس معروف هستند. کسی که هر کدام از ما خوئی‌ها لااقل یک‌بار گذارمان به پاساژش در ابتدای خیابان تبریز و تعاونی مسافربریش به مقصد تبریز و مرند یا به تعبیر عوام؛ «گیتی گاراژی» افتاده است.
تا رامین و هاتف بار را باز کنند و سه پایه و دوربین و میکروفون را حمایل کنند، با حاج خانم گرم می‌گیرم و آدرس‌های مشترکی که فکر می‌کنم باعث شود یخِ بین‌مان زودتر بشکند را رو می‌کنم. بعد از دو سه جمله معلوم می‌شود ایشان با مادرم هم‌کلاسی بوده‌اند و با خاله‌ام سلام علیک داشته‌اند و مادرشان مشتری ثابت جلسات قرائت قرآن رباب، خانم جلسه‌ای معروف شهر بوده‌اند و می‌گویم آنای خدابیامرز من هم جلسات رباب خانم را می‌رفت و معلوم می‌شود بارها با مادرشان خانه‌ی مادربزرگ من آمده‌اند و طبیعتا خاله و مادر و مادربزرگم هم مهمان جلساتی که در خانه‌ی آن‌ها منعقد بوده شده‌اند و می‌گویم که یک فصل مشترک دیگرمان این است که من هم فرزند شهیدم و حرف‌مان گل انداخته که دختر و نوه‌اش می‌رسند و پوشش و حجاب کاملِ دختر و نوه‌ی حاج خانم آن‌هم در تهرانِ بی‌در و پیکر و در آن محله اعیان نشین برایم جالب است.
و بین حرف‌ها معلوم می‌شود که در همه‌ی این سال‌ها کسی درِ خانه‌شان را نزده و لابد به این منطق که بنیاد تهران فکر کرده این‌ها شهرستانی‌اند و بنیاد شهرستان به‌شان می‌رسد و بنیاد خوی هم حساب کرده که ساکن تهرانند و لابد بنیادِ آن‌جا سراغ‌شان را می‌گیرد.
من در این چند ده سالی که از خدا عمر گرفته‌ام و شکرش باشد که بیشترش را به شنیدن و خواندن و نوشتن از شهدا سپری کرده‌ام، کم با خانواده شهدا مواجه نبوده‌ام و انگشت شمارند خانواده‌هائی که مثل این خانواده، روی نظام ارزشی‌شان سفت و سخت ایستاده باشند و الان جایش نیست آسیب شناسیِ این‌که چرا توقع داریم خانواده شهدا روی مدار ارزش‌ها باقی بمانند در حالی‌که سیستم هیچ‌وقت حواسش به تغذیه فکری خانواده‌ها نبود و هزار حیف از این‌که امروز جائی ایستاده‌ایم که شرمندگی‌مان از شهدا بلاچاره است.
حرفم با حاج خانم گل انداخته و هر جمله‌ای که می‌شنوم مرا بیشتر شگفت زده می‌کند از مصاحبت با شیرزنی که تک و تنها در دریای مواجی مثل تهران، سه یادگار از عشقش را به دندان کشیده و نگذاشته باد حادثه خم به ابروی یک از چهارتاشان بیاورد و بچه‌هایش را آرمانی و انقلابی بار آورده و ایستادن پای راهی که پدرشان رفته، یکی از بی برو برگردترین اصول زندگی‌شان شده است. و من در شگفتم از مقایسه ایشان با خانواده‌های دیگری که دم‌خورشان بودم و الان در ابتدائیات دین و مذهب لنگ می‌زنند و انقلابی‌گری بماند کنار.
زبان مستندمان فارسی است و اقامت چهل و اندی ساله‌ی ایشان در تهران، زبان‌شان را به فارسی روان‌تر کرده و از سادگی و بی‌آلایش بودن شهید می‌گوید برای‌مان و این‌که شهیدشان خیلی سال قبل‌تر از انقلاب سر این‌که دستش توی جیب خودش باشد رفته و استخدام اداره پست شده در خوی و بعد درسش را خوانده و دیپلم گرفته و حقوق دانشگاه تهران قبول شده و آمده تهران و در دانشگاه با امام و رساله و حرف‌هایش آشنا شده بود و رفته در دسته‌ی خمینی‌چی‌ها و بعد که وقت زن گرفتنش رسیده، برگشته خوی دنبال دختر خوب و حاج خانم از جلسه‌ی خواستگاری برای‌مان گفت و این‌که دختر کسی در قواره‌ی اقتباس از داماد هیچ نخواسته الا این‌که مقید به نماز و دین و خدا و پیغمبر باشد و من با شگفتی تمام شنیدم که عروسی‌شان ساده و بی‌پیرایه سر گرفته و آمده‌اند تهران و مریم سادات و سیدمرتضی و آقا سیدعلی همین تهران به دنیا آمدند و شهیدشان دانشگاه تهران استخدام بوده و یکی از سه نفری که در اثنای انقلاب کارهای دانشگاه را دست گرفته که از آشوب و اخلال دور بماند و مهم‌تر این‌که کار نیفتد دست چپی‌ها و ماجرا کشیده تا ماجرای انقلاب فرهنگی و تعطیبی دانشگاه‌ها که شهید به درخواست مرحوم شهید بهشتی و آیت الله جوادی آملی می‌رود به قوه قضائیه و همانجا ماندگار می‌شود… .
بین صحبت‌های حاج خانم سیدمرتضی با زن و بچه‌اش و یکی از دوستان شهید هم می‌رسند و تا جفت و جور شوند برای مصاحبه، حاج خانم می‌رود لابلای کاغذهای قدیمی را بگردد که اسناد مانده از شهید را برای‌مان بیاورد.
بچه‌ها هر کدام درس‌شان را به اعلا مرتبه‌ی زرنگی و شاگرد اولی خوانده‌‌اند و هرچیزی در این خانواده در نهایت درجه از علو است.
هر کدام از بچه‌ها که می‌آیند با خودشان یک تکه سنگ هم می‌آورند. سنگی که قبل از سنگ مزار فعلی، روی قبر پدرشان بوده است. شگفتانه‌ی بعدی من همین است. خانواده شهید، سال ۹۱ ۹۲ که مزار را داشتند نو می‌کردند حواس‌شان به تقدس و تبرک سنگ مزار پدر بوده و بخش اسم شهید را برداشته‌اند و تقسیم بر چهار، قسمت کردهاند بین خودشان و میرولی رفیعی‌راد، بخش بر چهار، میر رسیده به مادر و ولی به مریم سادات و رفیعی به سیدمرتضی و راد به سیدعلی.
سیدعلی آخر همه می‌آید و تکه‌ی چهارم را می‌آورد و اسم کامل می‌شود. سیدعلی تنها عضو خانواده است که با شهید عکس مشترک ندارد و غصه‌ی بی‌جبرانی را قریب به چهل سال است یدک می‌کشد. از نیسگیلی که دارد شاکیست. حق هم دارد. سرم توی تقویم جیبی سال ۱۳۶۴ شهید است. دارم جمله می‌چینم توی ذهنم که بگویم غصه‌ات منحصربفرد نیست. من هم لنگه‌اش را دارم. که چشمم می‌خورد به صفحه‌ای که شهید خیلی ریز جائی بین برنامه هفتگیش در مرداد آن سال با خودنویس و به خطی خوش نوشته است: «پوشک برای علی» یقین دارم سیدعلی این خط را ندیده است. تقویم را می‌گیرم سمتش. می‌گویم: «بابای من دو صفحه وصیت نوشته و دریغ از یک کلمه راجع به من و من همیشه دلم می‌خواسته بدانم بابا اسمم را چه شکلی می‌نوشته است! بیا اسمت را به خط بابایت سیاحت کن و بدان و آگاه باش تو برای بابایت جزئی از برنامه هفتگی بودی سید!» و خنده قاطی گریه‌هامان می‌شود.
شب شده است و کارمان در خانه‌ی مادر تمام شده و بناست برویم منزل همسایه قدیمی‌شان. برف چنان باریده که تا مچ پا می‌رویم توی برف. با ماشین دختر شهید که معلوم می‌شود طبیب حاذق دندان است می‌رویم محله‌ی قدیمی‌شان که یکی دو کوچه با خانه فعلی فاصله دارد.
به حساب این‌که ما ترک‌ها سیاق رانندگی در برف را بهتر بلدیم تعارف می‌زنم که بنشینم پشت رل. به حساب مهمان‌نوازی قبول نمی‌کند و تا برسیم محله قدیمی یکی دو جا سُر می‌خوریم. و بگویم که تا برسیم دم ماشین، گلوله‌های برف بین همه الا خانم دکتر رد و بدل می‌شود تا عیش‌مان همه جوره کامل شود.
محله‌ی قدیمی‌شان خیلی دور نیست. خانه‌ای که از شهید برای‌شان مانده را نو کردهاند و خانم دکتر یک طبقه از همانجا را مطب کرده است. می‌رویم خانه همسایه دیوار به دیوار مطب و سیدعلی و خواهرش پرت می‌شوند به سال‌های کودکی‌شان. خانه‌ای که داخلش شدهایم، نعل به نعل قرینه‌ی خانه‌ی کودکی‌شان است. عین همه‌ی خانه‌های زمین شهریِ دهه شصتی… .
آقای همسایه، همکار شهید بوده و خانه را خرد خرد با پول کارمندی و عمله بنائی خودشان در سال‌های سخت جنگ ساخته‌اند. خاطرات قشنگی از شهیدمان یادش مانده و این‌که شب آخر، تا کِی شهید مشغول چیدن دیواری بوده در زیرزمین و آخر سر دیوارِ هنوز سفت نشده، آوار شده و فردایش شهید به پرواز ابدی رفته… . می‌گفت بارها خواب شهید را دیده و همسرش هم به نطق می‌آید و او هم انگار چندین و چند بار چشمش در خواب میهمان دیدار شهید شده است. خواب‌هائی که تا آن شب رونمائی نشده بودند.
شام آش بار گذاشته‌اند و به همراه سفارش غذائی که خانم دکتر داده‌اند و از بیرون آمد، قاطی اشک و لبخند به‌مان می‌چسبد.
وقت خداحافظی به سیدعلی می‌گویم «بگذار ماشین را من برایت سر و ته‌ش کنم.» دوباره نه می‌آورد و قرار فردا عصر توی مطب خواهرش را می‌گذاریم و تا برسیم سر کوچه، زنگ می‌زند که برگردید برای هل دادن ماشین؛ حسابی رفیق شدهایم.
آخر شب، خسته و نزار، روزمان را مرور می‌کنیم. رامین از من بیشتر دچار شگفتی است و هاتف هم بیشتر از او. می‌گوید این آدم‌ها که ما دیدیم بیشتر به فرشته مانندند تا آدمیزاد. شگفتی‌مان آن‌قدر است که در همان حال نیمه هشیار، دوربین حمایل کنیم و از رامین راجع به تجربه‌ی امروزش بپرسیم و رامین نزدیک به ۲۰ دقیقه از ابهتی که دیده بود بگوید.
بچه‌ها که خوابیدند با خودم فکر می‌کنم شهیدی که امروز اراده کرد رخ بنمایاند، اخلاقش عین همه‌ی شهدای دیگرست. این‌ها وقتی پای کار خودشان باشد، وقتی میل خودشان باشد، کار را طوری جلو می‌برند که ابر و باد و مه و خورشید و فلک را مسخر خود کنند و اسباب و علل را چنان افسار می‌زنند که کار نعل به نعل طوری پیش برود که «احسنِ تقویم» باشد.
و یادم می‌افتد امروز سیدمرتضی وقتی آمد کیک تولدی دستش بود که رویش نوشته بود «پدر جان شهادتت مبارک» نگو حضور ما مصادف با تولد شهیدشان است و کیک مال تولد باباشان بود و هی می‌گفت «روی سنگ قبر بابای من، تاریخ تولدش را غلط زده‌اند ۳۰ بهمن. شما لابد از یک جائی خبر شده‌اید روزِ درستش را که امروز است و بعدِ هرگز آمده‌اید خانه‌ی ما پیِ کار برای پدرم… .» و فکر می‌کنم، آدم‌ها که شهید می‌شوند تولد و شهادت‌شان قاطی هم می‌شود و فکر می‌کنم امروز چه خوش گذشته به آن سه سیدِ در حسرتِ پدر روزگار گذارنده و لابد بعد سی و چند سال، امروز بهترین جشن تولدی بود که بچه‌های آقا میرولی برای بابای در بهشت‌شان گرفتند. لابد امشب خواهد رفت به خواب‌شان. کاش… . شاید… .
و آن، یکشنبه بود ۲۵ دی ۱۴۰۱ درست روز تولد شهید میرولی رفیعی‌راد. و سلامٌ علیه یوم وُلِد و یوم یَموت و یَومَ یُبعَثُ حَیّا.